યુનિવર્સલ માઈન્ડ –

દિવ્યભાસ્કર માર્ચ  ૧૧, ૨૦૧૩ માં એક સ્ટોરી વાંચી જે મેં નાનપણમાં આજથી ૬૦ વર્ષ પહેલાં સાંભળેલી વાર્તા જેવી છે. વાર્તાનું નામ છે ‘નવાણુનો ધક્કો’. મારા દાદાના બહેન મને આ વાર્તા સંભળાવતા જેમની ઉમર એ સમયે લગભગ ૫૦-૫૫ વર્ષ હશે. એમણે પણ કદાચ એમની દાદી પાસેથી આ બાળવાર્તા સાંભળી હશે. વાર્તા મુળ આવી કંઈક છે –

brain_universal

નાના ગામમાં એક શેઠ રહેતા હતા. પૈસેટકે ખુબ સુખી. પણ જીવનમાં સુખ અનુભવાય નહીં. તેમની હવેલીની બાજુમાં એક ઘાંચી રહે, આખો દિવસ ‘ઘાણી’ ચલાવે (આજની ‘ઓઈલમીલ’) અને આનંદથી રહે. શેઠાણીને આશ્ચર્ય થાય કે આ ઘાંચીને ખાવા પુરતી આવક છે છતાં કેટલો સુખી છે. રાત્રે આરામથી ઉંઘે છે અને અમે અનિંદ્રા ભોગવીયે છીએ. એક દિવસ એણે શેઠને આ રહસ્ય પુછ્યું. શેઠે ટુંકમાં જવાબ આપ્યો ‘ એને હજુ નવાણુનો ધક્કો નથી લાગ્યો.’. શેઠાણીએ આગ્રહ રાખ્યો કે મારે જાણવું છે કે આ નવાણુંનો ધક્કો શું છે ? શેઠે થોડી ધીરજ રાખવા કહ્યું. એ રાત્રે શેઠ છાનાછપના એક કોથળીમાં ૯૯ સિક્કા ભરી ઘાંચીની ઘાણીમાં સરકાવી દીધી. બીજે દિવસે ઘાંચીએ આ કોથળી જોઈ, સિક્કા ગણ્યા, ઘાંચણને કહ્યું ‘આ કોથળી કોઈક રીતે આવી છે પણ તેમાં નવાણું સિક્કા છે આપણે એક સિક્કો એમાં ઉમેરી દઈએ તો સો પુરા થઈ જાય. સાંચવીને મુકી દે.’ દિવસ દરમ્યાન કંઈક પૈસાની જરુર પડી, ઘાંચીએ વિચાર્યું અત્યારે આ ૯૯ સિક્કામાંથી લઈ લઊં પછી તેમાં મુકી દઈશ. હવે તેમાં પંચાણુ સિક્કા રહ્યા. દિવસભરની મહેનતની કમાણીમાંથી ઘાંચી ત્રણ સિક્કા તેમાં મુકી શક્યો. એણે વિચાર્યું કાલે પુરા કરી દઈશ. બીજા દિવસે પણ સિક્કા એકઠા કરી શક્યો નહીં. એ રાત્રે સિક્કા પુરા કરવાની ચિંતામાં એને જીંદગીમાં પહેલીવાર ઉંઘ ન આવી. ત્રીજા દિવસે થોડો ઘરખર્ચ ઘટાડીને સિક્કા પુરા કર્યા. બે-ત્રણ દિવસ પછી ફરી અચાનક પૈસાની જરુર પડી, કોથળીમાંથી સિક્કા કાઢ્યા અને ફરી સો પુરા કરવાની ફિરાકમાં લાગી ગયો. આ સીલસીલો ચાલુ જ રહ્યો. હવે તેને ઘણીવાર રાત્રે ઉંઘ ન આવતી, ઘાંચણ સાથે પણ મથાકુટ થતી. આમ જીવનની શાંતિ હણાય ગઈ. મહીના પછી શેઠે શેઠાણીને દેખાડ્યું કે ઘાંચીને ‘નવાણુનો ધક્કો’ કેવી રીતે લાગ્યો.

આ જ વાર્તા દિવ્યભાસ્કરના સીટીભાસ્કરમાં ‘મેનેજમેન્ટ ફંડા’ કોલમમાં ‘ઇચ્છાઓને મર્યાદિત રાખશો તો ખુશ રહેશો’ના મથાળા હેઠળા શ્રી એન. રઘુરામન દ્વારા ‘ક્લબ ૯૯’ ના સંદર્ભમાં રજુ થઈ. (નીચેની લીન્ક પર જોવા મળશે.)
http://digitalimages.bhaskar.com/gujarat/epaperimages/11032013/AHMS1887494-large.jpg

મેં આજથી ૬૦ વર્ષ પહેલાં સાંભળેલી વાર્તા ફક્ત મોર્ડન ટચ સાથે રજુ થાય એ નવાઈભર્યું નથી ? આવી બાલવાર્તાઓ કોઈ પુસ્તક સ્વરુપે મારા ધ્યાનમાં આવી નથી. મારી જેમ શ્રી એન. રઘુરામને પણ નાનપણમાં આ વાત સાંભળી હશે ? એ વખતમાં તો પુસ્તકોનો પ્રચાર-પ્રસાર એટલો હતો પણ નહી. તો આ વાતનો પ્રસાર કઈ રીતે થયો હશે ? જગતનું સઘળું જ્ઞાન કોઈ એક જગ્યા સંકલીત થયું હશે ? જ્યાંથી જુદા જુદા માનવીઓના મનમાં ‘ઉગી’ નીકળે ? વૈજ્ઞાનિકોની બાયોલોજીકલ ઇવોલ્યુશનની (evolution) વાતોની જાણ છે પણ આવા કોઈ યુનીવર્સલ બ્રેઈન કે જેની સાથે બધા માનવીઓના મગજ જોડાયેલા હોય, એવી કોઈ જાણકારી તમારી પાસે છે ?

નીચેની બે-ત્રણ વેબસાઈટસ મેં જોઈ, પણ મારા પ્રશ્નનું સમાધાન એમાં મળતું નથી.

http://en.wikipedia.org/wiki/World_Brain

http://brainconnection.positscience.com/content/271_1

http://www.themonastery.org/blog/2012/04/ministers-search-for-the-spiritual-brain/

(ઉપરોક્ત ફોટો ઉપરની સાઈટમાંથી ઋણસહ લીધો છે.)

 આ તો મેં ભારતમાં બે વાર્તાઓની સામ્યતાની વાત કરી, હવે પછીની પોસ્ટમાં બે અલગ દેશની વાર્તાઓની સામ્યતા વિષે લખીશ.

Everyone is playing safe –

Everyone is playing safe –

કેમ ?

ચોક્કસ કારણ મળતુ નથી, પણ છે હકીકત !

મારી સાથેનો બનેલો તાજો જ દાખલો –

ગાંધીનગરના મારા મકાનના ભાડુઆતે તાજેતરમાં મકાન ખાલી કર્યું. ભાડુઆત તરીકે પતિ-પત્ની અને માબાપ એટલા જ. ઘર પણ ખૂબ સરસ જાળવણીથી રાખ્યુ. પતિ-પત્ની બન્ને ખૂબ ભણેલા અને સારી નોકરી પણ કરે. માસીક આવક એકાદ લાખની તો હશે. અમે પણ તેઓને ભાડુઆત નહી પણ ઘરના સભ્ય ગણી ઘણી વધારાની સગવડો અને છુટછાટો પણ આપેલી. અમારે ગાંધીનગર જવાનું થાય ત્યારે અમને પણ સગા જેવી મહેમાનગતિ મળતી. મેં પણ તેને મારા દીકરાની જેમ ગણી વર્તન રાખેલું.

ગાંધીનગર નોટીફાઈડ એરીયા તરીકે હોવાથી મકાનવેરાના બીલ ખૂબ ઓછા હતા હવે કોર્પોરેશનની રચના થઈ છે, આથી મોટામસ બીલ આવ્યા. સામાન્ય રીતે ટેક્સબીલ ભાડુઆતે ભરવાનું હોય. પહેલા વર્ષે ભાડા કરાર કર્યો ત્યારે એવી શરતો પણ લખેલી (પછી તો ભાડા કરાર કરવાનું બંધ કરી દીધુ હતું). હવે તેમણે ખાલી કર્યું અને છેલ્લા બે વર્ષનું ટેક્સબીલ આવ્યું. હું બહારગામ હોવાથી મેં તેને બીલ ભરી દેવા અને પછીથી હિસાબ સમજી લઈશું એવું ફોન પર જણાવ્યું.

અને બીજી જ મીનીટે તેમનો ફોન નહીં પણ SMS આવ્યો, મને બરાબર સમજાયો નહી એથી મેં પણ વળતો SMS કર્યો. તેણે ચોખવટ માગી કે બીલ તો હું ભરી દઊં પણ ભવિષ્યમાં મારે કેટલા ભોગવવાના થશે તેની ચોખવટ પહેલાં થઈ જવી જોઈએ જેથી સંબંધો બગડે નહીં.

મને ઝાટકો લાગ્યો ! મારી તેના પ્રત્યેની લાગણીની કિંમત તેની માસિક આવકના દસ ટકાથી પણ ઓછી ? મારા પરનો આટલો જ વિશ્વાસ ? મેં તેના તરફ હૃદયથી રાખેલા પ્રેમનું મહત્વ આટલું જ ? મારા બીજા પણ સબંધીઓ છે જેમણે ફક્ત મારા એક ફોનના જવાબમાં લાખ રુપિયા, ક્યારે પરત આપશો એવી કોઈ અપીલ વગર ભર્યા હોય. જેમની સાથે ફક્ત વ્યાપારી સંબંધની શરુઆત હોય અને મકાન રહેવા માટે આપી દે અને એ પણ એવી હૈયાધારણ સાથે કે ‘પૈસા જ્યારે આપવા હોય ત્યારે આપજો, મકાનમાં રહેવા આવી જાઓ’ અને મકાનનો દસ્તાવેજ પણ બનાવી આપે, આ પ્રકારના સંબંધો અને લાગણીના અનુભવોની સામે આ એક, આઠ-દસ હજારનો અનુભવ ખૂબ ખુંચ્યો.

ધીમે ધીમે આ પ્રસંગની કળ વળી અને લાગણીના મુલ્યોના કેટલાક તથ્યો સામે આવ્યા.

સૌ પ્રથમ તો ‘Everyone is playing safe’ નહીં પણ ‘Many of them (કે us ?) are playing safe’. મેં બ્લોગની શરુઆતમાં જ પ્રેમને સમજવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો અને એ સમજણ હજી કાયમ છે. બધા સંબંધો ‘જરુરીયાત આધારીત નથી હોતા’ હજુપણ વધારે ઉંડા ઉતરીએ તો લાગે છે કે ‘જરુરીયાત’ના આધારે બંધાતા સંબંધોમાં playing safe આવી શકે પણ તમે કદાચ આ સંબંધ ‘જરુરીયાત’ આધારીત છે કે ‘પ્રેમ’ આધારીત તેનો ભેદ પારખી શકતા નથી અને પરીણામે લાગણી ઘવાયાનું દુઃખ અનુભવો છો. મહદ અંશે આપણા સંબંધો આપણી હયાતીના ‘સ્ટેટસ’ (Status of Existence) આધારીત હોય છે. કુટુંબમાં, સમાજમાં, કારોબારમાં તમારું સ્થાન કયું છે તેના પર તમારી સાથેના સંબંધો બંધાય છે, રાખવામાં આવે છે. જો એ સ્વીકારીએ તો કદાચ સુખ-દુઃખની લાગણીમાંથી બચી શકાય.

પણ આપમેળે જન્મતી લાગણીઓનું શું ?

મારો અનુભવ તો બહુ સામાન્ય ગણાય પણ જરુરીયાતના સંબંધોની અંતિમતા (extreme) ની વાત હવે પછીની પોસ્ટમાં …..

સંબંધો વિશે વધુ –

આજે કંઇ લખતા પહેલા મને મેઇલમાં મળેલી એક શેર –

વેંત ઊચી વાડ છે વિખવાદની,

આપણાથી એય ઠેકાતી નથી, 

– ચંદ્રેશ મકવાણા

આપણા પ્રયત્નો વિખવાદના મૂળને સમજવા સુધી પહોચવાના છે જ. પણ સંબંધોને સમજવાનો પ્રયત્ન પહેલા કરી જોઇએ. સંબંધોને સમજવા માટેના મારા ત્રણ વધુ લેખ –

સંબંધોમાં સમજણની ઉલઝન –

http://aksharnaad.com/2012/03/31/misconceptualization-in-relations/

આ જ બ્લોગ પર વાંચવા –

https://bestbonding.wordpress.com/2013/04/23/sambadhoma_ulazan/

રણમાં મીઠી વિરડી એટલે – પ્રેમ

http://aksharnaad.com/2012/02/28/sweet-water-in-desert-by-jagdish-joshi/

આ જ બ્લોગ પર વાંચવા –

https://bestbonding.wordpress.com/2013/04/21/prem/

સંબંધોમાં સ્પામ ફિલ્ટર –

http://aksharnaad.com/2012/04/12/spamfilter-in-relations/

આ જ બ્લોગ પર વાંચવા – 

https://bestbonding.wordpress.com/2013/04/24/spamfilter/

હવે પછી જોઇએ – પતિ-પત્નીના સંબંધો વિશે.

But after 4 th May.

Till then, Have nice time.