તમે અક્કલવાળા છો ?

સવારે ઉઠીને તમે હાથના દર્શન કરી –

કરાગ્રે વસતે લક્ષ્મી, …. બોલી, ધાર્મિક મંત્રનું ઉચ્ચારણ કરી, હાથના અગ્ર ભાગમાં લક્ષ્મીનો વાસ છે (હાથ વડે કામ કરીને લક્ષ્મી પ્રાપ્ત કરો છો.. (નોંધી લો – ફક્ત બુધ્ધી વડે જ લક્ષ્મી પ્રાપ્ત ન થાય… કોઈક કામ તો કરવું જ પડે), હાથના મુળમાં સરસ્વતી – જ્ઞાનનો વાસ છે અને હાથની મધ્યમાં ગોવિંદ – આખું જગત રહેલું છે, (કર લો દુનીયા મુઠ્ઠીમેં), આ જગતમાં તમારે જે કંઈ કરવાનું છે, સિધ્ધી પ્રાપ્ત કરવાની છે એ તમારા હાથમાં જ છે એવી ભાવના દ્રઢ કરવા તમે હાથના દર્શન કરતા હો તો બુધ્ધીશાળી નથી…. કારણ કે બુધ્ધીશાળી માણસો આવી ધાર્મિક (?) વાત નથી કરતા. આઈ ક્યુમાં ‘ભાવના’ નું કોઈ સ્થાન નથી.

પથારીમાંથી જમીન પર પગ મુકતી વખતે તમે પૃથ્વીને ‘માતા’ ગણી ‘પાદ સ્પર્શ ક્ષમસ્વમે’ – પગના સ્પર્શની ક્ષમા માગી ‘કૃતઘ્નતા’ વ્યક્ત કરો (અને મનમાં આવી ભાવના દ્રઢ કરો – પેલું અંગ્રેજીવાળુ ‘thanks’ નહીં) તો પણ તમે બુધ્ધીશાળી નથી. કારણ કે ‘કૃતઘ્નતા’ નું પણ આઈ ક્યુમાં કોઈ સ્થાન નથી.

તમને લાગશે કે બુધ્ધીશાળી હોવાના ભ્રમમાં હું તમને અક્કલવગરના કહી રહ્યો છું પણ મિત્રો આ તો હમણાં ‘કુરુક્ષેત્ર’ બ્લોગ પર ‘એક અહેવાલ’ને ટાંકીને સમાચાર લખાયા કે ‘ધાર્મિક માણસો બુધ્ધિશાળી હોતા નથી’ (મે અમસ્તા ‘સંદર્ભ’ પુછ્યો તો ગુગલ મહારાજને પુછવાની સલાહ મળી.) હવે હું, ‘આ જગતમાં કોઈ સર્વોપરી સંચાલક બળ છે’ એવું માનું છું, મંદીરે કે કથાવાર્તામાં જતો નથી, પણ ‘કંઈક’ છે એવું તો ચોક્કસ માનું જ છું અને પાછો ‘બુધ્ધીશાળી’નો વહેમ રાખું છું આથી આ વહેમનું કાંઈક કરવા ગુગલ મહારાજના શરણે જવું જ પડ્યું અને હાથમાં આવ્યો – Professor Miron Zuckerman નો એક સ્ટડી (‘The Relation Between Intelligence and Religiosity: A Meta-Analysis and Some Proposed Explanations’), એમણે ધાર્મિકતા (religiosity) સાથે બુધ્ધી (intelligence) ને જોડવાનો પ્રયત્ન કરતા ૬૩ અભ્યાસોમાંથી ૫૩ અભ્યાસોમાં એવું તારણ કાઢ્યુ કે “a reliable negative relation between intelligence and religiosity” – જો તમે ધાર્મિક છો તો તમારામાં ઓછી અક્કલ છે, નાસ્તિક માણસો વધુ બુધ્ધીશાળી હોય છે.

સાલું મગજ ચકરાવે ચડી ગયું. મારી જાણમાં જે લોકો આ દુનીયાને અવિસ્મરણીય વિચારધારાઓ આપી ગયા, કાર્યો કરી ગયા તેઓના જ્ઞાનની (બુધ્ધી નહીં) ઉંચાઈને આંબવાનું આપણે સપનું પણ ન જોઈ શકીએ એવા માણસોએ પણ ‘સુપર પાવર’ નો સ્વીકાર કર્યો જ છે, આજે પણ મીલીયોનર-બીલીયોનર વ્યક્તિઓ પણ આ ‘સુપરપાવર’ નો સ્વીકાર કરે જ છે. તો સવાલ એ છે કે આ ’૫૩ અભ્યાસો’ કોના પર થયા ? આમ જનતા પર ? આમ જનતામાં પણ ઉચ્ચ મધ્યમવર્ગના માણસો પણ ક્યારેક તો મંદીરે માથું ટેકવવા જાય જ છે, અને મધ્યમ વર્ગ અને ગરીબ પ્રજાને પેટનો ખાડો પુરવા કરવી પડતી મહેનતમાં ભગવાનને ભજવાનો સમય જ નથી, આ બધા અક્કલ વગરના ?

Professor Miron Zuckerman ના ‘અભ્યાસ’નો પણ અભ્યાસ કરવો પડે તેવું લાગ્યું.

આ અહેવાલના તારણમાં કહેવાયું છે કે રીસર્ચ પેપર્સના તારણોમાં એક સામાન્ય મુદ્દો એ છે કે  ‘ધાર્મિક માન્યતાઓ તર્કસંગત નથી, તેનો કોઈ વૈજ્ઞાનિક આધાર નથી, આથી તેનો કોઈ ટેસ્ટ થઈ શકે નહી તેથી બુધ્ધીશાળી વ્યક્તિને આકર્ષતી નથી’ (“Most extant explanations (of a negative relation) share one central theme —the premise that religious beliefs are irrational, not anchored in science, not testable and, therefore, unappealing to intelligent people who ‘know better’.”) અહીં ‘anchore’ શબ્દ બહુ રસદાયક છે. તોફાનમાં નાવ આઘીપાછી ન થઈ જાય તેથી દરીયામાં ‘લંગર’ નખાય છે. શ્રધ્ધાળુ માનવીઓ પણ જીવનના ઝંઝાવાતોમાં ટકી રહેવા ઇશ્વર પરની ‘શ્રધ્ધા’નું લંગર નાખે છે – હરિ ! તું કર તે ખરી. બુધ્ધીશાળીઓને આવા લંગરની જરુર જણાતી નથી કારણ કે તેમને તેમની બુધ્ધી પર વિશ્વાસ હોય છે.

આ તારણોની ટીકા સ્વરુપે એવું પણ લખાયું છે કે આ સંશોધનોમાં ફક્ત ‘analytical intelligence’ ને ધ્યાનમાં લેવામાં આવેલ છે. તાજેતરમાં શોધવામાં આવેલા ‘creative and emotional intelligence’ ને ધ્યાનમાં લેવામાં આવેલા નથી.

સૌ પ્રથમ તો Intelligence ને સમજવાનો પ્રયત્ન કર્યો.

stock-photo-intelligence-symbol-conceptual-design-creative-thinking-icon-isolated-on-white-background-126523163

 

Intelligence – બુધ્ધીની વ્યાખ્યા – વીકીપેડીયા પ્રમાણે – Intelligence is a property of the mind that encompasses many related abilities, such as the capacities to reason, to plan, to solve problems, to think abstractly, to comprehend ideas, to use language, and to learn. In some cases, intelligence may include traits such as creativity, personality, character, knowledge, or wisdom. However, some psychologists prefer not to include these traits in the definition of intelligence. આમાં જુઓ તો સર્જનાત્મકતા, જ્ઞાન, ડહાપણ વગેરેનો સમાવેશ પુર્ણપણે કરાયો નથી. તેનું પણ કારણ છે આ શબ્દોને ટેસ્ટ કરી ‘આંકડા’ઓમાં માપી શકાય તેમ નથી અને તેથી ‘IQ’ ટેસ્ટ કરી શકાય તેમ નથી.

અને ધાર્મિકતા –

How-would-you-rate-your-religiosity

 

Religiosity is defined as involvement in some (or all) facets of religion, which includes belief in the supernatural, offering gifts to this supernatural, and performing rituals affirming their beliefs. Other signs of religiosity were measured using surveys, church attendance, and membership in religious organizations. અહીં મને લાગે છે કે ધાર્મિકતાના બે ભાગ કરવા પડે તેમ છે – એક તમે કંઈક ‘સુપરનેચરલ’ છે એવું માનો છો અને બીજું આ માન્યતાના ટેકામાં તમે મંદીરે દર્શન કરવા જાઓ છો કે વીધીવિધાન કરો/કરાવો છો. હું માનું છું કે સુપરનેચરલને માનવામાં વાંધો નથી, પણ ધાર્મિક ક્રિયાઓ કરવી એ ‘અંધશ્રધ્ધા’ની ગણત્રીમાં આવે. સર્વેમાં પણ ‘ચર્ચ એટેન્ડસ’ને ગણત્રીમાં લેવામાં આવી છે.

આમ intelligence માં તાર્કિકતા અને વિશ્લેષણની ક્ષમતાનું મહત્વ વધારે છે, જ્યારે ધાર્મિકતામાં લાગણી, વિશ્વાસનું મહત્વ વધારે છે.

જો કે Zuckerman એ તકેદારી વિષે પણ લખ્યું છે – આ અહેવાલમાં ગણત્રીમાં લેવાયેલ સંશોધનોના 87 % પાર્ટીશીપન્ટ અમેરીકા, કેનેડા અને યુકે ના રહેવાસીઓ હતા અને વધુમાં અંગ્રેજીમાં પ્રકાશીત થયેલ રીસર્ચ પેપર્સને ધ્યાનમાં લેવામાં આવ્યા હતા. આથી પુર્વના દેશો અંગે આ બાબતમાં કશું કહી શકાય નહીં.

આવા સંશોધનોની સામે મને સુરતના હીરાઉદ્યોગના સાહસિકોની વર્તણુકો ખુબ આશ્ચર્ય ઉપજાવે છે. અબજોપતિ ઉદ્યોગસાહસિકો તેના કારીગરોને બોનસમાં કાર અને ફ્લેટ્સની લાણી કરી શકે છે અને સામે પક્ષે ભાગવત સપ્તાહ બેસાડવા માટે કરોડો રુપિયા પણ ખર્ચી શકે છે. અહીં ક્રીએટીવીટી અને લાગણીને ધ્યાનમાં લેતી ‘emotional intelligence’ નું મહત્વ વધારે છે. જો કે ‘દેખાડો’ કરવાની વૃતિ પણ છે છતાં એમના કાર્યો નજર અંદાજ કરી ન શકાય.

સંશોધક Gregory S. Paul એ ખુબ સરસ તારણ આપ્યું છે. તેણે ઇકોનોમીક ડેવલોપમેન્ટ સાથે ધાર્મિકતાનું અનુસંધાન કર્યું છે. એમનું કહેવું છે કે જો માનવીને નાણાકીય સ્થિરતા અને સમૃધ્ધિ તથા આરોગ્યની ખાત્રી મળતી હોય તો તેનો ઇશ્વર પરનો રસ ઓછો થઈ જાય છે. જે આપણા સૌનો અનુભવ પણ છે. આપણો મધ્યમ અને ગરીબવર્ગ વધારે ધાર્મિક છે એનું કારણ પણ આ જ હોય તેમ નથી લાગતું ?

ઘણા ધાર્મિક પ્રસંગો, રુટીન લાઈફમાંથી થોડો સમય બહાર નીકળવા અને લોકોને હળવા-મળવા માટે જ ઉજવાતા હોય છે. આમાં ધાર્મિકતા હોતી નથી.

અને ખુબ જ રસદાયક વાત – યેલ યુનીવર્સીટીના સાયકોલોજી વિભાગના સંશોધક મેથ્યુ ફીસરે કહ્યું – ઇન્ટરનેટ એટલો શક્તિશાળી માહોલ પુરો પાડે છે જ્યાં કોઈપણ વ્યક્તિ ગમે તે પ્રશ્ન લખી ને માહિતી મેળવી શકે છે. આ કારણે યુઝર પોતે જેટલો હોશીંયાર છે તેના કરતાં વધુ ચતુર હોવાનો અહેસાસ કરે છે. (મને પણ મારા બુધ્ધીશાળી હોવાના વહેમનું કારણ મળી ગયું….. :-))

અગત્યની લિન્ક્સ –

http://arstechnica.com/science/2013/08/new-meta-analysis-checks-the-correlation-between-intelligence-and-faith/

http://www.independent.co.uk/news/science/religious-people-are-less-intelligent-than-atheists-according-to-analysis-of-scores-of-scientific-studies-stretching-back-over-decades-8758046.html

http://en.wikipedia.org/wiki/Religiosity_and_intelligence

 

One comment on “તમે અક્કલવાળા છો ?

  1. Sharad Shah says:

    Osho challenges the idea that the best way to promote intelligence is to train the intellect. Intellect is logical, he says, intelligence is paradoxical. Intellect takes things apart to see how they work; intelligence puts things together to see the functioning of the whole. When our education systems put too much emphasis on developing intellect, an imbalance is created and both the individual and the society suffer. It is only through intelligence that we can respond creatively to the challenges of a changing world.

    First, know well that intellectuality is not intelligence. To be intellectual is to be phony; it is a pretending intelligence. It is not real because it is not yours; it is borrowed. Intelligence is the growth of inner consciousness. It has nothing to do with knowledge, it has something to do with meditativeness.
    An intelligent person does not function out of his past experience; he functions in the present. He does not react, he responds. Hence he is always unpredictable; one can never be certain what he is going to do.

    A Catholic, a Protestant and a Jew were talking to a friend who said he had just been given six months to live.
    “What would you do,” he asked the Catholic, “if your doctor gave you six months to live?”
    “Ah!” said the Catholic. “I would give all my belongings to the Church, take communion every Sunday, and say my ‘Hail Marys’ regularly.”
    “And you?” he asked the Protestant.
    “I would sell up everything and go on a world cruise and have a great time!”
    “And you?” he said to the Jew.
    “Me? I would see another doctor.”

    That is intelligence!

    THE SIN OF DISOBEDIENCE

    It is said that when Henry Thoreau came out of the university, Emerson gave a great party to celebrate the occasion. And he told the participants, “I am giving this party not because Thoreau has attained great knowledge in the university but because he has been able to come back from the university and he is still intelligent. The university has not been able to change his intelligence. The university has failed, that’s why I am giving this party! I respect this young man for the simple reason that he has escaped from the whole cunning strategy that our education is.”

    Intelligence simply means ability to respond, because life is a flux. You have to be aware and to see what is demanded of you, what is the challenge of the situation. The intelligent person behaves according to the situation and the stupid behaves according to the ready-made answers. Whether they come from Buddha, Christ or Krishna, it does not matter. He always carries scriptures around himself; he is afraid to depend on himself. The intelligent person depends on his own insight; he trusts his own being. He loves and respects himself. The unintelligent person respects others.
    And you can see the point. Why are the vested interests interested in creating stupidity? — because that is the way they will be getting respect. No parents really want their children to be intelligent, because if the children are intelligent they are rebellious too, they are disobedient too. Obedience has been imposed on you as a great value; it is not a great value. It is one of the basic causes of the destruction of your intelligence.
    I am not saying be disobedient. I am simply saying when you feel like being obedient, be obedient; when you feel like being disobedient, be true to yourself. Your only responsibility is towards yourself and nobody else.
    An intelligent person risks. He will be ready to die rather than to compromise. Of course, he will not fight, as the Desiderata says, with unnecessary things, with non-essentials, but as far as essentials are concerned he is not going to be obedient.

    Like

આપનું અમુલ્ય મંતવ્ય આપશો ?

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s