વજુદ –

अपनी मर्ज़ी से, कहा अपने सफ़र के हम हैं

रुख़ हवाओंका जिधर का हैं, उधर के हम हैं

હમણા અસ્તિત્વ, પર્સનાલીટીના ગોટાળામાં ખોવાયને મનમાં નવા દ્વંદ ઉભા થયા. અસ્તિત્વની વાતો થઈ, શારિરીક અને માનસિક એવા બે અસ્તિત્વની વાત થઈ, શ્રી શરદભાઈએ તેમાં આધ્યાત્મ ઉમેર્યું… પણ જીવનમાં પાછા વળીને નજર નાખી તો, મન નિરાશાની ગર્તમાં ધકેલાઈ ગયું.

આ જગતમાં આવ્યા પછી શું જીવ્યા ? શું કર્યું ? કેમ કર્યું ? આ જ કરવાનું હતું ?

બાળપણ-યુવાની ભણવામાં વિતાવી, લગ્ન કરી જવાબદારીનું વહન કર્યું, બાળકોનો ઉછેર અને તેમને જીવનમાં યોગ્ય રીતે સ્થાપિત કર્યા…. બસ ! આ જ કરવાનું હતું ? જીવનનો હેતુ આ જ છે ?

જગજીતસિંહની ગઝલ સાંભળી મન ચકરાવે ચડ્યું. જીવનનૈયા બસ સમાજ સ્થાપિત તથ્યોની વહેતી હવામાં વહેવા દીધી, જ્યાં સમાજે દોર્યા, એ દિશા પકડી લીધી… નાખુદા તો બન્યા પણ જીવનનૈયાનું સુકાન તો સમાજના હાથમાં જ રહ્યું.

મોટીવેશનની તાલીમમાં ટ્રેઈનીઓને સવાલ પુછતા ‘તમે અહી શા માટે ?’. તેઓને જીવનના ધ્યેય સમજાવતા. પણ શું સમાજે સ્થાપિત કરેલા પરિમાણો જ આપણા જીવનના ધ્યેય છે.

આપણું વજુદ શું ?

આજે ઢળતી ઉંમરે ‘વજુદ’ શોધવાનું હાસ્યાસ્પદ લાગશે, પણ આ હકીકત છે. ખરેખર, હું અહીંયા શા માટે ? એવો મોટો સવાલ ઉભો થયો છે.

સમાજમાં જઈએ તો, બધાથી અલગ તરી આવવાનો પ્રયત્ન કરવાનું કહેવામાં આવે, ટોપ પર જવાની વાતો થાય, અધ્યાત્મમાં જઈએ તો મોક્ષની વાતો થાય, ધ્યાન-સમાધીની વાતો થાય, ખરેખર જીવનનો એ જ અર્થ છે ? સાંભળેલી વાતો મુજબ હિમાલયમાં મહાત્માઓ ધ્યાન-સમાધીમાં વર્ષો વિતાવી દે, પણ જીવન, એ એક ગુફામાં ધ્યાનમાં બેસી રહેવાનું નામ છે ?

સમાજમાં રહી અન્ય માટે કશુંક કરવાની વાત કરવામાં આવે. જેમ, હું લખું કે આ બ્લોગ મેં સમાજ પાસેથી મેળવેલા જ્ઞાનને પરત સમાજને આપવા માટે લખું છું. શું મારું વજુદ આ છે ?

આ વિચારો વૈજ્ઞાનિક તથ્યોને પણ છિન્નભિન્ન કરી નાખે છે. રેશનાલીસ્ટ લખે જીવન એ વિજ્ઞાન સિવાય કશું નથી. માનવદેહ રસાયણોનો સમુહ છે, બ્રહ્માંડના સૌથી મોટા નગરમાં પણ મેં લખ્યું કે શરીર આપમેળે ચાલતું અસ્તિત્વ છે, એમાં ‘હું’ ક્યાં રહે છે તેની કોઈ જાણ નથી.

તો આ ‘હું’ નું શું ?

કોમ્યુટરની હાર્ડ ડીસ્કમાં ધાતુની મેગ્નેટીક રચનાથી મેમરી બને, લખાય, ભૂસાય – મગજમાં કાર્બનિક રસાયણો મેમરી બનાવવાનું કામ કરે, જાગૃત-અર્ધજાગૃત મગજ યાદોના સંગ્રહ, ફેરફાર અને પ્રોસેસીંગનું કામ કરે, પણ જીવનમાં ‘મારે’ શું કરવાનું છે ? જે વિચાર આવે છે તે તો સમાજે નિર્મિત કરેલા છે. એ જ કરવાનું હોય તો, એ તો સૌ કરે જ છે, મારું વજુદ શું ?

તમને આવું કંઈ ખુંચે છે ?……

ગઝલના શબ્દો ગીતમંજુસા પરથી મળ્યા છે –

अपनी मर्ज़ी से, कहा अपने सफ़र के हम हैं

रुख़ हवाओंका जिधर का हैं, उधर के हम हैं

पहले हर चीज थी अपनी, मगर अब लगता हैं

अपने ही घर में, किसी दूसरे घर के हम हैं

वक़्त के साथ हैं मिट्टी का सफ़र सदियोंसे

किसको मालूम, कहा के हैं, किधर के हम हैं

चलते रहते हैं, के चला है मुसाफिर का नसीब

सोचते रहते हैं किस राह गुजर के हम हैं

જગજીતસિંહનો મધુર અવાજ આ રહ્યો –

 

 

રાજેશભાઈના જવાબમાં એક સરસ પોસ્ટરની પુર્તિ –

swamiquote2

Advertisements

7 comments on “વજુદ –

  1. Sharad Shah કહે છે:

    પ્રિય જગદિશભાઈ;
    પ્રેમ.
    ખુબ સુંદર ભાવ છે. અને આપણને આ ભાવ(સવાલરુપે) ઊઠે છે ત્યારે ઘણીવાર એવું થાય છે કે બહુ મોડું થઈ ગયું.મૃત્યુ દરવાજે દસ્તક દે ત્યાં સુધી પણ આવો સવાલ ન ઊઠે તો જીવન ખુબ જડતાપુર્વક જીવ્યા હોય તોજ શક્ય બને. બાકી તો કુદરતી વ્યવસ્થા જ એવી છે કે જ્યાં સુધી હું કોણ છું? ક્યાંથી આવ્યો છું? ક્યાં જવાનો છું? મારા જીવનનુ ધ્યેય શું છે? મારું અસ્તિત્વ શા માટે? હોય કે ન હોય તો ય શું ફરક? આ બધા સવાલોના સાચા જવાબ ન મળે ત્યાં સુધી જીવ સંતાપમાંથી છુટી શકતો જ નથી. હા, બહાર ડોળ- આડંબર કરી શકે. લોકોને મુર્ખ બનાવી શકે. પરંતુ આપણી જાતને મુર્ખ બનાવવું શક્ય નથી હોતું. અંદરનો ઉકળાટ શમતો જ નથી. ભાગ્યવાન છો કે આવા સવાલ ઊઠવા શરુ થયા છે. અને આવા પ્રશ્નમાં જો એક ઉંડાણ નહીં હોય, ફક્ત ઉપ્પર છલ્લા જ હશે તો તે વિરમી જશે કોઈપણ શુભ પરિણામ વગર અને પાછા એજ જીવન ચક્રમાં ખોવાઈ જશો. આવા પ્રશ્નો જ્યારે પ્રાણ પ્રશ્ન બને છે ત્યારે કુદરત તરફથી એક વ્યવસ્થા છે અને તે અવશ્ય માર્ગ બતાવે છે જ. આ હું સ્વાનુભવે કહુ છું.
    વિજ્ઞાનમાં આપણે ભણતા કે જ્યાં હવાનુ દબાણ ઓછું થાય (વેક્યુમ બને)ત્યાં બહારથી હવા ધસી આવે છે. તેવું જ ભિતરના જગતમાં પણ છે. જેવી ભિતર સત્યની પ્યાસ જાગે એટલે સત્ય હૃદય તરફ ધસી આવે છે. બસ હૃદયના દરવાજા ખુલ્લા રાખવા અને આપણે જેવા છીએ તેવા, કોઈપણ મુખૌટા (પર્શનાલિટી) વગર સત્યની સન્ન્મુખ ઉભા રહેવાની થોડી હિંમત કરવાની જ જરુર હોય છે. પ્રભુ આપના પ્રશ્નોને પ્રાણ પ્રશ્ન બનાવે અને જીવનની એક નવી દિશા ખુલે તેવી શુભેચ્છાઓ.
    પ્રભુશ્રીના આશિષ.
    શરદ.

    Like

  2. Sharad Shah કહે છે:

    જગદિશભાઈ,
    મારા ગુરુએ કહેલ એક પ્રસંગ યાદ આવ્યો. મારા ગુરુનુ સાંસારિક નામ છે હીરાભાઈ. એક સમયે તે માધોપુરની લાયન્સ ક્લબના સેક્રેટરી હતા અને માધોપુરમાં લાયન્સ ક્લબવાળા મિત્રોએ એક સભાનુ આયોજન કરેલ. એ સમયે મારા ગુરુના એક ગુરુ જેમનુ નામ રામદુલારે બાપુ હતું તેઓ પણ માધોપુરમાં હતાં. રામદુલારે બાપુ ખુબ ઓછું બોલતા અને સાધકોના પ્રશ્નોના બહુ ટુંકા ઉત્તર આપતા. દાત. એક સાધકે પૂછ્યું કે. ” બાપુ, સાધનાનુ સુત્ર શું છે?” તો બાપુ ટુંકો ઉત્તર આપતા, “પ્રતિક્ષા અને તિતિક્ષા.” બસ.
    લાયન્સ ક્લબના મધોપુરના પ્રેસિડેન્ટ હતા તેમને ખબર પડી કે હીરાભાઈના ગુરુ પણ અત્યારે અહીં આવેલા છે તેથી તેમણે મારા ગુરુને કહ્યું, ” હીરા, આપણી મિટિંગમાં તમારા ગુરુને પણ લેતા આવજો તો તેમને સાંભળવાનો લાભ બધા સભ્યોને મળે. મારા ગુરુ એમનુ હાલનુ નામ છે સ્વામી બ્રહમવેદાંતજી, તેમણે કહ્યું, ” બાપુ બહુ બોલતા નથી અને ભાષણતો ક્યારેય આપતા નથી.” પ્રેસિડેન્ટભાઈ થોડા ઉત્સાહી જીવ હતા એટલે તેમણે કહ્યું,” અરે! તમે એની ચિંતા ન કરો.મડદાને પણ હું બોલતો કરી દૌં તો બાપુને બોલતા ન કરી શકું? તમે એની ફીકર ન કરો, એ મારી જવાબદારી.” હવે પ્રેસિડેન્ટે જ્યારે આટલો આગ્રહ કર્યો એટલે મારા ગુરુએ બાપુને પૂછ્યું,” બાપુ, અમારી લાયન્સ ક્લબની મિટિંગ છે અને આપ આવો તેવી બધાની ઈચ્છા છે.” બાપુ કહે,”સારું હું આવીશ.”
    મારા ગુરુ (હીરાબાઈ બાપુને લઈને લાયન્સ ક્લબની મિટિંગમાં પહોંચ્યા એટલે પેલા પ્રેસિડેન્ટ તેમને મળવા આવ્યા, હાથ જિ બાપુને નમસ્કાર કર્યા અને બાપુને પૂછ્યું, ” બાપુ, પરમાત્માને મેળવવા શું કરવું જોઈએ?” બાપુ ઘડિભર ચુપ રહ્યા એટલે પ્રેસિડેન્ટે ફરી પૂછ્યું, ” બાપુ, પરમાત્માને મેળવવા કયું ધ્યાન કરવું?” બાપુ કહે,” તમે શું કહ્યું હું કાંઈ સમજ્યો નહીં?” એટલે પેલા પ્રેસિડેન્ટે વળિ પૂછ્યું,” બાપુ, હું કહું છું કે મારા માટે કયું ધ્યાન યોગ્ય છે જે મને પરમાત્મા સુધી પહોંચાડે?” બાપુ કહે,” મને જરા ઓછું સંભળાય છે, જરા મોટેથી બોલો.” એટલે પેલા પ્રેસિડેન્ટે મોટા સાદે પૂછ્યું, ” મને કોઈ ધ્યાનની વિધી બતાવો જેથી મોક્ષ મળે” આપુ કહે, “મને સંભળાતું નથી. તમારે જે પૂછવું હોય તે કાગળમાં લખીને આવો.” પેલા ભાઈ, કાગળ અને પેન શોધવા ગયા, ત્યાંતો બીજા મહેમાનો આવ્યા અને એ પ્રેસિડેન્ટસાહેબ કાગળ-પેન ભુલી તેમના સ્વાગતમાં દોડી ગયા અને વાતોએ વળ્ગ્યા તે એવા વળગ્યાકે બાપુ ને પ્રશ્ન અને બધું હવા થઈ ગયું. મારા ગુરુ બાજુમાં બેઠા હતા તેમને બાપુને ધીરેથી પુછું, ” બાપુ, આવું કેમ કર્યું. તમેતો ખુબ સારી રીતે સાંભળી શકો છો.” બાપુ કહે, એ ભાઈનો પ્રશ્ન જોયો? દરવખતે બદલાઈ જતો. એ ખાલી ટાઈમપાસ કરવા પૂછતા હતા. એમને એવો ઉત્તર જ અપાય. આવા લોકોને સાધનામાં કે પરમાત્મામામ કોઈ રસ નથી હોતો, બસ ફક્ત પુછવા ખાતર કાંઈક પૂછે. એવા લોકો પાછળ સમય અને શક્તિ ન ખર્ચાય.” મારા ગુર બાપુની વાત સાંભળી સ્તબ્ધ થઈ ગયા.

    Like

  3. Rajesh Raval કહે છે:

    વ્હાલા જગદીશ મામા,

    સવાલ એક્દમ સાચો છે. પરન્તુ જવાબ શોધવો ખુબ જ મુશ્કેલ . બાકી સ્વમિ બ્રહ્મ્વેદન્ત જી ને મલવા જવાનુ મન ઘનુ છે, જવાય ત્યારે સાચુ. એમની પાસે ચોક્કસ હશે આનો જવાબ.

    Like

    • Sharad Shah કહે છે:

      પ્રિય રાજેશભાઈ;
      પ્રેમ.
      આપણને ક્રોધ ઉઠે તો તરત અમલ કરીએ, કામના ઉઠે તો કામના પૂર્તિ માટે દોડી જઈએ પરંતુ જીવનના રહસ્યો, મુલ્યો અને સત્ય જાણવાની વાત આવે તો થશે, જોઈશું, હજીત્યારે સમય નથી એમ એક યા બીજા બહાના હેઠળ તે ને ઠેલીએ છીએ એવું દેખાય છે? સ્વામિ બ્રહ્મવેદાંતજીને કે અન્ય કોઈપણ સતગુરુને મળવાની ઈચ્છા જાગે તો વિલંબ ન કરતા. શુભ વિચારો ઝાઝા ટકતા નથી અને અશુભ વિચારો આખું જીવન પરેશાન કરે છે. બિજું સ્વામી બ્રહ્મવેદાંત પાસે કે અન્ય કોઈ ગુરુ પાસે આનો જવાબ હોતો નથી. દરેક વ્યક્તિએ જતે જ જવાબ શોધવો પડે છે. નહીં તો કૃષ્ણએ શોધ્યા પછી મહાવીર કે મહમ્મદ કે બુધ્ધને શોધવાની જરુર ન હતી. અને હવે તો આધુનિક યુગ છે જવાબ છાપામાં કે ન્યુઝ ચેનલ મારફતે કે ઈન્ટરનેટ દ્વારા જાહેર ન કરી નાંખીએ એ ટલે બધાને શોધવાની મહેનત અને ઝંઝટમાંથી છુટકારો મળી જાય. પણ તે સંભવ નથી હોતું. કેવળ નકલી ગુરુઓ પાસે જ આવા જવાબો રેડિમેઈડ હોઈ શકે અને તેનાથી શાસ્ત્રો ભર્યા પડ્યા છે. અહમ બ્રહ્માસ્મિ જવાબ મળ્યે જો બ્રહ્મ ઉપલબ્ધ થઈ જાય તો તો જોઈતું તું જ શું? અહિં ભારતમાં તો લોકો પાસે અનેક રેડિમેઈડ ઉત્તરો છે. પણ ભિતર પીડાથી દરેક જણ ઉભરાઈ રહો છે. આપને પણ આવી પીડાનો અહેસાસ થતો હોય અને તેમાથી સ્વબળે છુટવાની ઈચ્છા હોય તો અવશ્ય પધારો. બાકી રેડિમેઈડ ઉત્તરની આશાથી આવશો તો નિરાશ થશો.
      શેષ શુભ.
      પ્રભુશ્રીના આશિષ.
      શરદ.

      Like

    • jagdish48 કહે છે:

      શરદભાઈનો જવાબ ખુબ અનુરુપ છે. અહીં જગતમાં જે કંઈ કરવાનું છે તે વ્યક્તિએ ખુદ જ કરવાનું છે. ‘ગુરુ’ પદ આપણા આત્મતત્વને જ આપવું જોઈએ. માર્ગદર્શન માટે અન્યને મળી શકાય, પણ એ યાદ રાખવું કે તેમનું દિશાસુચન જ્યાં આપણી ગુંચવણ પુરતું હોય છે, ગુંચવણ આપણે જ દુર કરવાની હોય. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ અન્ય પાસેથી સુચન સાંભળે ત્યારે તે ઇન્દ્રીયો દ્વારા તેના જાગૃત મનને મળે છે. હવે જાગૃત મન, એ પ્રોસેસર છે તે પોતાને મળેલા સંદેશાને, ભુતકાળમાં મળેલા સંદેશ અને પરિણામોના આધારે પ્રોસેસ કરે કે તેમાંથી શું ગ્રહણ કરવું, કેટલું રીજેક્ટ કરવું આમ અન્ય પાસેથી મળેલો સંદેશો ફીલ્ટર થઈને સ્ટોરેજ માટે અજાગૃત મનમાં જાય અને કાર્ય કરવા માટે ઇન્દ્રીયો પાસે જાય. હવે જો આ પ્રોસેસરને બાયપાસ કરવું હોય તો ‘આત્મનિરિક્ષણ’ એ એક જ માર્ગ છે. મૌન અને એકાંત એ આત્મનિરિક્ષણના સાધનો છે. ‘વિપશ્યના’ નો એકાદ અનુભવ લેવા જેવો ખરો.

      Like

  4. Maulika કહે છે:

    આનો જવાબ પણ કદાચ આમાં જ મળી આવે… रुख़ हवाओंका जिधर का हैं, उधर के हम हैं…

    Like

    • jagdish48 કહે છે:

      મૌલિકાબેન જો એવું હોય તો ‘વજુદ’ પ્રશ્ન ઉઠવો જ ન જોઈએ. એવું થવાથી કોઈ મંઝીલ મળતી નથી, ગમે ત્યાં અથડાતા-કુટાતા જીવન વ્યતિત થઈ જાય છે. અહી સવાલ એ જ છે કે આપણું જીવન અથડાવા-કુટાવા માટે છે ? મને થોડુંક સુઝે છે, હવે લખીશ…

      Like

આપનું અમુલ્ય મંતવ્ય આપશો ?

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s