વૈકલ્પિક ચિકિત્સા –

‘આયુર્વેદ’ ને વૈકલ્પીક ચિકિત્સા પધ્ધતિમાં વર્ગીકૃત કરેલી જોઈ, આ વર્ગીકરણમાં થોડા વધુ ઊંડા ઉતરવાની ઇચ્છા થઈ. આ વર્ગીકરણના મૂળ, અમેરીકાની ૧૯૯૧ માં અસ્તિત્વમાં આવેલી National Center for Complementary and Alternative Medicine સંસ્થા સુધી પહોંચે છે. આ સંસ્થાએ CAM ને પાંચ વિભાગમાં વર્ગીકૃત કરી છે –

  • જીવશાસ્ત્ર આધારિત (Biologically based) : જેમાં ઔષધીઓ, વનસ્પતિ આધારિત, પ્રાણીઓ દ્વારા મેળવેલા પદાર્થો વગેરે વપરાતા હોય.
  • એનર્જી મેડીસીન (Energy Medicine) : પ્રકાશ (light therapy), ધ્વનિ (sound therapy), ઇલેક્ટ્રોમેગ્નેટીક ફોર્સ (જેમાં શરીરના સુક્ષ્મદેહ, ઓરાનો (biofield) પણ સમાવેશ થઈ જાય)
  • જેને બહારથી કન્ટ્રોલ કરી શકાય (Manipulative and Body based) : કીરો-પ્રેકટીસ, ઓસ્ટીઓપથીક, રીફ્લેક્સોગ્રફી, થેરાપ્યુટીક મસાજ. આ ચિકિત્સાઓ શરીરની રચના અને કાર્ય શૈલીને અનુરુપ થઈ રોગના લક્ષણો અને રોગને દુર કરવા પ્રયત્ન કરે છે.
  • માઈન્ડ-બોડી મેડીસીન (Mind-Body Medicine) : જે મગજ, માનવીય વર્તણુંક અને સ્વાસ્થ્યને સાંકળે છે. જેમકે યોગ, બાયોફીડબેક, ચાઈનીઝ પધ્ધતિઓ – તાઈ-ચાઈ વગેરે.
  • સંપૂર્ણ ઔષધીય પધ્ધતિ (Whole Medical Systems )– જેને અમેરીકામાં ‘કન્વેન્સલ મેડીસીન’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. નેચરોપથી, હોમીઓપથી, આયુર્વેદીક પધ્ધતિ વગેરે.

ટુંકમાં ‘એલોપથી’ સિવાયની દુનિયાની બધી સારવાર પધ્ધતિઓ ‘અલ્ટરનેટીવ પધ્ધતિ’ઓ છે. આપણા દેશમાં પણ ! જ્યાં આયુર્વેદનો જન્મ થયો, વિકાસ થયો એ દેશમાં પણ તે ‘અલ્ટરનેટીવ પધ્ધતિ’ છે. (આ આપણી કમનસીબી નથી ?) NCCAM નો વિરોધ પણ થાય છે.

(Why the National Center for Complementary and Alternative Medicine (NCCAM) should be Defunded -(http://www.quackwatch.org/01QuackeryRelatedTopics/nccam.html)

૧૯૭૩ માં યુનીવર્સીટી ઓફ રોમની મેડીકલ ફેકલ્ટીએ પ્રથમ World Congress of Alternative Medicines યોજેલ, જેમાં ૧૩૫ જેટલી આવી વૈકલ્પીક ચિકિત્સા પધ્ધતિઓની નોંધ લેવામાં આવી. દુનિયામાં હાલમાં પણ ૧૦૦ થી વધારે આવી ચિકિત્સા પધ્ધતિઓ કાર્યરત છે.

એલોપથીને વિકસાવનારા અન્ય પધ્ધતિઓને અવૈજ્ઞાનિક માને છે. કારણ કે –

એલોપથીમાં વપરાતી દવાઓનું પરીક્ષણ થાય છે તેમ અન્ય પધ્ધતિઓમાં નથી થતું.

અહિં મુખ્ય મુદ્દો સારવાર અને પરિણામને ધ્યાનમાં લેવાતો નથી એ છે. રોગ માટે જે પદાર્થ જવાબદાર હોય તે પદાર્થ એલોપથીની દવાથી દુર થાય, એ જ ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે, આ પદાર્થ દુર કરવામાં જે અન્ય પદાર્થો ઉત્પન્ન થાય અને શરીરને આડ અસર કરે તેનું મહત્વ ઓછું આંકવામાં આવે છે. એવું લાગે છે કે અહીં ફક્ત રસાયણીક પ્રક્રિયાનું મહત્વ છે. જેમકે એન્ટીબાયોટીક લેવાથી, તેના અણુઓનું વિઘટન કરવા હોજરીના એસીડ ઉત્પન્ન કરતા કોષોને વધારે એસીડ ઉત્પન્ન કરવો પડે જેના કારણે એસીડીટી થાય. આ આડઅસરનું મહત્વ ઓછું આંકવામાં આવે છે.

એલોપથી અને આયુર્વેદીક દવાઓમાં મુખ્ય તફાવત નોંધવા જેવો છે. એલોપથીની દવા કોઈ એક જ કેમીકલ પદાર્થ ધરાવતી હોય છે, ફોર્મ્યુલેશનમાં અન્ય દવાઓ પણ હોય, પણ તે શુ્ધ્ધ પદાર્થના (active ingredient)  સ્વરુપમાં હોય છે, જ્યારે આયુર્વેદની દવાઓમાં આ active ingredient કોમ્પ્લેક્સ સ્વરુપમાં હોય છે. આયુર્વેદની દવાઓ મહદ અંશે કુદરતમાં મળતા તત્વોનું મિશ્રણ હોય છે. સાદુ ઉદાહરણ જોઈએ તો ખાંડમાં ૯૯ ટકા સુક્રોઝ અને બાકીના એક ટકામાં વિટામીન્સ અને મીનરલ્સ હોય છે. જ્યારે ગોળમાં ૫૦ ટકા સુક્રોઝ, ૨૦ ટકા સુક્રોઝ-ફ્રુકટોઝનું મિશ્રણ (inverted sugar), ૨૦ ટકા ભેજ અને બાકીના ૧૦ ટકામાં પ્રોટીન્સ, મીનરલ્સ, ફાઈબર તથા મોલસીસ હોય છે. (ખાંડ (સુક્રોઝ) નો અણુ, એ ગ્લુકોઝ અને ફ્રુકટોઝના એક એક અણુથી બને છે અને પાણીની હાજરીમાં એ બંને અણુઓ છુટા પડે છે). ગ્લુકોઝ આંતરડામાંથી શોષાઈને સીધો લોહીમાં ભળી, શરીરના કોષોમાં પહોંચી શક્તિ પુરી પાડે છે, જ્યારે ફ્રુકટોઝ આંતરડામાંથી લીવરમાં પહોંચે, જ્યાં તે ગ્લુકોઝમાં પરિવર્તિત થાય છે અને લોહીમાં ભળે છે, આથી ખાંડ ખાવાથી લીવરને વધુ કાર્ય કરવું પડે છે. આમ ગ્લુકોઝ માટે ખાંડ લેવા કરતાં ગોળ વધારે સારો. દાઝ્યા પર જો કાચા બટેટાની છીણ તુ્રતમાં લગાવવામાં આવે તો ફોડલો થતો નથી તેમજ ડાઘ પણ રહેતો નથી. (ઘણા કિસ્સામાં ખુદ અનુભવ્યું છે.) એ જ રીતે એલોવેરાનો ગર્ભ પણ અસર કરે છે. પણ આના કોઈ active ingredient અંગે પ્રયોગો થયા નથી આથી આધુનિક ચિકિત્સા પધ્ધતિ તેને નકારે છે. આવું બને છે તેના પણ કારણો છે. મુખ્ય કારણમાં સંશોધન માટે જરુરી ભંડોળ દવા બનાવનારી કમ્પનીઓ તરફથી મળતું હોય છે (કારણ કે તેઓને દવાઓનું વેચાણ વધારવાનું હોય છે અને સંશોધનના પરિણામોમાં કમ્પનીના હિતમાં પ્રકાશિત થાય તેવી ઇચ્છા હોય છે.) આમ જુદા જુદા દેશોની કન્વેશનલ ચિકિત્સા પધ્ધતિઓ અસરકારક તો હોય છે જ, છતાં વૈકલ્પિક પધ્ધતિમાં વર્ગીકૃત થાય છે.

અમેરીકા માટે એલોપથી એ Conventional Therapy છે, જ્યારે ભારત, ચીન જેવા દેશો માટે તેઓની પોતાની Conventional Therapies છે જેને ‘Alternative Therapy’ માં વર્ગીકૃત કરવામાં આવી છે. (કેમ ? દુનીયાના અન્ય દેશોએ અમેરીકાના જ્ઞાન પર ચાલવાનું છે ?)

બહુ જાણીતા વીકીપેડીયામાં પણ આપવામાં આવેલી માહિતીમાં પણ વિદેશનો પ્રભાવ જોવા મળે છે. જેમકે નેચરોપથીનો ઉલ્લેખ આયુર્વેદમાં પણ થયેલો છે છતાં Benedict Lust, ને the “father of U.S. naturopathy”. (જો કે U.S. naturopathy લખીને છટકબારી જરુર રાખેલ છે.)

 

સંદર્ભ

http://patients.about.com/od/researchtreatmentoptions/a/whatiscam.htm

http://patients.about.com/od/conventionaloralternative/a/camcontroversy.htm

http://en.wikipedia.org/wiki/Ayurveda

http://en.wikipedia.org/wiki/Alternative_medicine

http://en.wikipedia.org/wiki/Naturopathy

3 comments on “વૈકલ્પિક ચિકિત્સા –

  1. pragnaju says:

    સરસ માહિતી સંકલન

    Like

  2. La' Kant says:

    અમેરિકા અને અન્ય યુરોપિયન દેશોમાં “રીસર્ચ્ ને મહત્વ આપી જે ભંડોળ ખરચ્વામાં આવે છે,તેવુ અન્ય “જેને ‘Alternative Therapy’ માં વર્ગીકૃત કરવામાં આવી છે. ” એના પર શક્ય બનતું નથી .અને નેચરલી,બળિયાના બે ભાગ જેવું સ્તો છે.[ (કેમ ? દુનીયાના અન્ય દેશોએ અમેરીકાના જ્ઞાન પર ચાલવાનું છે ?)]

    Like

આપનું અમુલ્ય મંતવ્ય આપશો ?

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s