વર્તન તાલીમ –

(મિત્રો, શરુઆતની ચર્ચા શાસ્ત્રીય લાગશે પણ જો સમજી શકાય તો આપણે આપણા વર્તનને સમજી શકીએ અને આપણને જોઈએ એવા પરીણમો માટે કાર્ય કરી શકીએ, એવું મારું માનવું છે.)

માનવીનું વર્તન તાલીમથી બદલાય ? ના જવાબમાં વધું ઉંડા ઉતરતા કેટલાક નવા તર્ક સામે આવે છે.

માનવીના વર્તનને સમજવા પ્રયત્ન કરીએ તો માનવીનું કોઈપણ વર્તન તેની ઇચ્છા-આકાંક્ષાને સંતોષવા માટે હોય છે અને કોઈપણ વર્તનમાં બે મુદ્દાઓ સમાયેલા છે –

 

૧. માનવીની ઇચ્છા-આકાંક્ષાના કારણે લાગતો આંતરીક ધક્કો-પ્રેરણા

૨. આ પ્રેરણાના કારણે, ઇચ્છા સંતોષવા માટે કરવા પડતા કાર્યને કરવાની આવડત – કૌશલ્ય.

 

આમ એવું કહી શકાય કે ‘વર્તન’ થવા માટે – પ્રેરણા અને કૌશલ્ય જવાબદાર છે. જો આ બે બાબતનો સંયોગ થાય તો પરીણામલક્ષી વર્તન ઉદભવે. ફક્ત મનમાં આંતરીક પ્રેરણા હોય તો તે વર્તનમાં પરીણમતી નથી અને જે તે ઇચ્છા સંતોષવાનું કૌશલ્ય હોય પણ જો આંતરીક પ્રેરણા ન થાય તો ‘વર્તન’ પરીણમતું નથી. જેમકે મને નવા ઉદ્યોગ સાહસિકોને મદદરુપ થવાની ઇચ્છા છે, કૌશલ્ય પણ છે, છતાં ભુતકાળના અનુભવોના કારણે અંદરથી આ કાર્ય કરવા માટેનો ધક્કો લાગતો નથી. આમ જ્યાં ‘પ્રેરણા’ નો અભાવ છે ત્યાં ‘વર્તન’ થતું નથી. આ જ રીતે કાર્ય કરવાનું કૌશલ્ય હોય (ભુતકાળમાં શીખ્યા હોઈએ) પણ જો એ કાર્ય કરવાની ઇચ્છા ન થાય, જેનાથી આંતરીક પ્રેરણા ન થાય તો ‘વર્તન’ થતું નથી. આમ નીચેની શ્રેણી ગોઠવી શકાય –

Need  –  Motivation  – Skill  – Behavior

બીજા શબ્દોમાં મારા મનમાં કોઈપણ બાબત માટે, જરુરીયાત (Need) – ઇચ્છા ઉભી થવી જોઈએ, આ જરુરીયાત મનમાં એક ધક્કો – પ્રેરણા (Motivation) ઉભી કરે, હવે આ પ્રેરણા સંતોષવા માટે મારામાં કૌશલ્ય (Skill) હોવું જોઈએ, અને તો જ એ વર્તન (Behavior) માં પરીણામે અને મારી ઇચ્છાની પુર્તિ થાય.

ઉદાહરણ માટે જોઈએ તો સામાન્ય રીતે યુવાનો મહદ અંશે પોતાના મનમાં એક ‘રોલ મોડેલ’ નક્કી કરે છે. આ રોલ મોડેલને અનુસરવા માટે મનમાં ‘પ્રેરણા’ ઉભી થાય છે, પ્રેરણા સંતોષવા યુવાન કૌશલ્ય પ્રાપ્તિ માટે પ્રયત્ન કરે છે અને અંતે તે રોલ મોડેલ સમકક્ષ બનવા પ્રયત્ન કરે છે. નાના બાળકોના મનમાં માતાઓ કે આસપાસના લોકો જાણે-અજાણે ‘રોલ મોડેલ’ ના બી્જ રોપે છે – ‘મારો દીકરો તો ‘સુપરમેન’ જેવો સ્ટ્રોંગ છે’, ‘બીલકુલ એના બાપ (કે મા) પર ગયો છે’. આમ ‘સુપરમેન’ ‘બાપ’ કે ‘મા’ એ દીકરાના મનમાં રોલ મોડેલનું સ્થાન લે છે.

અગાઊના લેખમાં શ્રી વિદ્યુતભાઈ જોશીએ ઉલ્લેખ કરેલી વર્તન તાલીમની સફળતા માટેના તત્વો જોઈએ તો સૌ પ્રથમ તો જે તે વ્યક્તિના મનમાં ‘ઇચ્છા’ જાગૃત કરવી પડે, (એના માટેની અલગ પધ્ધતિઓ છે), આ જાગૃત ઇચ્છાની તીવ્રતા વધારવા ‘પ્રેરણા’-તાલીમ આપવી પડે, આ પ્રેરણા સંતોષવા માટેનું ‘કૌશલ્ય’ પુરું પાડવું પડે. જો આટલી પ્રક્રીયા થાય તો માનવીનું વર્તન તાલીમથી અવશ્ય બદલાય. પણ આજે આપવામાં આવતી કોઈ તાલીમ આટલી લાંબી પ્રક્રીયામાંથી પસાર થતી નથી, પછી તે આજના મોર્ડન ‘મેનેજમેન્ટ’ કે ‘મોટીવેશન’ ગુરુઓ હોય કે કોઈ આવી સંસ્થાઓ હોય. વીકએન્ડમાં લોકો કુતુહલ વૃતિથી તાલીમમાં જઈ આવે અને થોડા દીવસોમાં ભુલી પણ જાય. વર્તન બદલવા ‘કાઊન્સેલર’ની સહાય લેવી જોઈએ જે લાંબો સમય જે તે વ્યક્તિના સંપર્કમાં રહે, મદદ અને માર્ગદર્શન આપે, તો માનવીનું વર્તન બદલાય.

આપની પાસે મોટીવેશન ગુરુઓથી બચવા કોઈ નવા તુક્કા છે ?

 

One comment on “વર્તન તાલીમ –

  1. […] પોસ્ટમાં રોલ મોડેલનો ઉલ્લેખ થયેલો. આપણા સબ કોન્સીયસ […]

    Like

આપનું અમુલ્ય મંતવ્ય આપશો ?

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s