મમત –

 

આજે ગાંધીજીને યાદ કરતાં, તેમની કેટલીક ‘મમત’ યાદ આવી ગઈ. સત્ય, અહિંસા, આઝાદી અને આવી બીજી કેટલીક. કેટલીક મમતનો તેમને ફાયદો થયો તો કેટલીકનો આપણને, અને ક્યાંક તો તેમની મમતે તેમના માટે લોકોને એલફેલ લખવા પ્રેરણા પણ પુરી પાડી. ફેઈસબુક પર કોઈએ એક નકામા છાપાની કટીંગ મુકી – ‘આશ્રમમાં પાપલીલાઓ ચાલતી, આશ્રમની મહિલાઓમાં સાથે સુવા માટે હોડ ચાલતી.’ તમને કદાચ આવો વિચાર સ્વપ્નમાં પણ નહીં આવ્યો હોય. પણ આ પરીણામ ગાંધીબાપુની સત્ય અને પારદર્શિતાની મમતના કારણે બન્યું. આવા શેરીંગથી ફેઈસબુકમાં લોગઈન થવામાં પણ દુઃખ થાય, પણ એ કદાચ બધાને સારા ગણવાની મારી ‘મમત’ના કારણે પણ હોય કે પછી ‘સારા માણસની’ મારી વ્યાખ્યાને વળગી રહેવાની મમતના કારણે હોય.

જે હોય તે પણ ‘મમત’ નો વિચાર કરવા જેવો ખરો !

aham

ભગવત ગોમંડલના આશરે શબ્દાર્થ માટે જતાં જવાબ મળ્યા – આગ્રહ, હઠ, પોતાનો મત પકડી રાખવો, બીજા બે શબ્દાર્થ અલગ પ્રકારના મળ્યા – પોતાના માટેનો સ્નેહભાવ, પોતાના માણસો કે આપ્તજનો ઉપરનું મારાપણું, પોતાપણાનું અભિમાન.

પોતાના માટેનો સ્નેહભાવ તો જ્ન્મતાની સાથે જ પ્રાપ્ત થાય. જન્મતાની સાથે શ્વાસ લેવાની તકલીફ પડે, ફેફસાને મહેનત પડે અને ભેંકડો ચાલુ, ભુખ લાગે, ભીનું લાગે ને રડારોડ. તમારું જે થાય તે, પણ ‘મને’ તકલીફ ન થવી જોઈએ. કદાચ ભૃણ અવસ્થાથી જ આ પોતાના માટે સ્નેહભાવ આવી જતો હશે. પેટમાં પણ તકલીફ થાય તો મા ને લાતો મારવાની. આમ પોતાના માટેનો સ્નેહભાવ તો ગર્ભાધાન થી મૃત્યુ સુધીનો સંગાથી છે. આમાંથી મુક્ત થવા ‘સાક્ષીભાવ’ કેળવવાની વાતો, પધ્ધતિઓ માટે ઘણા કહે છે, અજમાવે છે, પણ સફળતા સુધી પહોંચવું દુષ્કર છે.

આગ્રહ અને હઠ વિશે તો આપણે બાળપણથી જાણતા થઈએ છીએ – બાળહઠ, પછી કિશોર થતાં થતાં ‘હું જ સાચો’ (I am OK, You are not OK), સ્ત્રીહઠ, રાજહઠ…. આવી તો ઘણી બધી. આ બધી હઠ તો જીવન જીવવા માટે જરુરી છે એવું મને લાગે છે. જો ‘આગ્રહ કે હઠ’ છોડી દઈએ તો જીવનમાં પ્રગતિ થાય ? ગાંધીજીનો આઝાદીનો આગ્રહ ન હોત તો ? (એમના કારણે જ આઝાદી મળી ? એવી શંકાના તર્ક સાથે પણ ઘણાએ લખ્યું છે. જે હોય તે, આપણી ચર્ચા માટે જરુરી નથી.) વિદ્યાર્થી ભણવામાં માર્કસ લેવાનો આગ્રહ છોડી દે તો ? નોકરીયાત પ્રમોશન માટે કે ઉદ્યોગપતિ નફા માટે આગ્રહ ન રાખે તો ? આગ્રહ જરુરી તો છે જ, પણ તેના એક સુક્ષ્મ સ્વરુપને ઓળખવું મારી દ્રષ્ટિએ ખુબ મહત્વનું છે, એ છે – Assertiveness – આગ્રહ કે હઠ ખરી પણ સમગ્ર (whole) પરિસ્થિતિને સમજીને, વિચારીને મેળાવેલા નિષ્કર્ષને વળગવું, એ વધારે અગત્યનું છે. ખાલી આગ્રહ કે હઠ નુકસાનકર્તા છે પણ Assertiveness થી ફાયદો છે.

મમતના એક અર્થમાં થોડી તકલીફ છે – પોતાપણાનું અભિમાન. હવે જો આ શબ્દ ‘સ્વાભિમાન’ માટે વપરાયો હોય તો યોગ્ય છે પણ ‘અભિમાન – અહંમ’ માટે હોય તો મુશ્કેલી છે. સ્વાભિમાન જરુરી છે પણ અહંમ નકામો છે. મગજ અને મનના દ્વારને બંધ કરી દે છે અને વિચારવાની ક્ષમતા ઘટાડે છે.

મમત જરુરી છે પણ દુરાગ્રહ નકામો છે. સંપ્રદાયો, ધર્માચાર્યો ‘મમત’ને આધીન રહી સમાજનું માર્ગ દર્શન કરવાને બદલે વાડા બાંધી વિભાજન કરે છે. વૈજ્ઞાનિક વિચારોનું પણ આવું જ છે. હમણા ‘દાદીમાની પોટલી’ પર ‘નવી ભોજન પ્રથા’ પરની લેખમાળા વાંચવામાં આવી. અલગ પ્રકારની ‘પ્રથા’ની રજુઆત છે પણ આજની રુટીન જીવનપધ્ધતિને અનુરુપ બનાવવી મુશ્કેલ છે. છતાં તેના પ્રણેતા શ્રી બાલુભાઈનું કહેવું તો એ જ છે કે આ પધ્ધતિ જ ફાયદાકારક છે. ફાયદાકારક તો ઘણું બધું છે પણ સામાન્ય માનવી જીવનમાં અપનાવી શકે એવી શક્યતા તો હોવી જોઈએ કે નહીં ? ઘણા મિત્રો પોતાના વિચારો, માન્યતાઓ ‘શ્રેષ્ઠ’ છે એવી મમત રાખી, એ ‘વિચારમય’ બની જાય છે અને પછી openness જતી રહે છે.

જો કે ‘મમત’ માટે બ્લોગર મિત્રોને વધુ જણાવવાની જરુર નથી, જાણે છે જ. પોસ્ટ લખી, કોમેન્ટ આવી, પણ રીપ્લાયમાં ‘હું સાચો’ આવી જ જાય. ઘણીવાર તો આ રીપ્લાય રીપ્લે થતા જ રહે, પણ ભઈલા ! એને ‘મમત’ નો કે’વાય, એને તો ‘વિચારોનું આદાનપ્રદાન’ કહેવાય. 🙂

2 comments on “મમત –

  1. મમત ,મમત્વ અને અહમ -હું પણું- એ બધા એક જ માતાના સંતાન

    થોડા ઘણા પ્રમાણમાં બધામાં જોવા મળે

    Like

  2. hiranyavyas says:

    બુધ્ધિ ફલમં અનાગ્રહં:I શંકરાચાર્ય કહી ગયા કે બુધ્ધિ શાળી ને અનાગ્રહ નું ફળ મળે છે.

    Like

આપનું અમુલ્ય મંતવ્ય આપશો ?

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s