સંબંધોમાં સમજણની ઉલઝન –

‘કેમ છો ?’

‘બસ ચાલે છે.’

ઠંડો શુષ્ક પ્રતિભાવ, પછીનો સંવાદ પણ પ્રેટ્રોલ વગરની ગાડીને ધક્કા મારતા મારતા ચલાવતા હોય તેમ નિરસતાપૂર્વક આગળ વધે. આવા પ્રતિભાવના શારીરિક, માનસિક કે અન્ય ઘણા કારણો હોય શકે. એમાનું એક કારાણ પ્રશ્ન પુછનાર સાથેનો આપણો સંબંધ પણ હોય શકે. ઉષ્માભર્યા અને નિરસ સંબંધોની જાણકારી સ્પષ્ટ કરી તેની વચ્ચે આછીપાતળી ભેદરેખા દોરી લીધી હોય તો સંબંધોના કારણે આપણા વ્યવહારો પર પડતી અસરથી મુક્ત રહી શકીએ. જો કે આપણી જરુરીયાતો/અપેક્ષાઓ આધારિત અને અપેક્ષારહીત પ્રેમ સંબંધ વચ્ચે સ્પષ્ટ ભેદ પાડવો શક્ય નથી. અપેક્ષાઓના સંબંધમાં આવતી પ્રેમસંબંધની ક્ષણો અને પ્રેમસંબંધમાં આવતી અપેક્ષાઓની ક્ષણોના તાણાવાણામાં (warp and weft) આપણું મન ગુંચવાતુ રહે છે.

આ સંબંધના તાણાવાણાને આપણે આ રીતે સમજીએ –

warp_weft

કાપડ (જીવન) બનાવવાની (જીવવાની) શાળ પર જે તાણા લાગેલા છે તેમાં શુષ્ક અને સફેદ ધાગા (અપેક્ષા) અને રંગીન અને રેશમી ધાગા (પ્રેમ) મિશ્રિત હોય છે, જ્યારે સંબંધનો વાણો આ બધા ધાગામાંથી પસાર થઈને કાપડ (જીવન) બનાવે છે. સંબંધમાં કયા ધાગા તમે વાપરો છો એ સ્પષ્ટ સમજી લો તો અપેક્ષાના સંબંધ અને પ્રેમ સંબંધને સમજવાની ગુંચવણ નહી રહે.

કુદરતે તમને કપાસ આપી દીધો છે કાપડ કેવું વણવું એ તમારા પર છે.

શુધ્ધ અપેક્ષાઓના સંબંધો તો આપણા વ્યવસાયિક સંબંધો છે. (જો કે આપણે તેમાં પ્રેમસંબંધની ભેળસેળ કરવાનો પ્રયત્ન કરી દુઃખી થઈએ છીએ. ‘આંખની શરમ પણ ન રાખી’ એવી ફરીયાદો કરતા રહીએ છીએ.) શુધ્ધ પ્રેમ સંબંધ, સામાન્ય માનવી માટે શક્ય નથી – જવલ્લે જ જોવા મળે. આપણે તો જીવન, અપેક્ષા અને પ્રેમના અંતિમ છેડાઓની વચ્ચે રહીને જ પસાર કરવાનું છે. પ્રેક્ટીકલ બનવું પડશે. જો મનને સંબંધોની સમજણ માટે ગુંચવણમાં રાખશું તો તેની સીધી અસર આપણા વ્યવહારો પર પડશે. આમ દુષ્ચક્ર ચાલતુ રહેશે.

સંબંધોમાં થતા વ્યવહારોમાં અપેક્ષિત પરિણામો ન આવે ત્યારે મને જ્યારે દિલમાં દુઃખે ત્યારે હું નાનપણમાં સાંભળેલી એક વાર્તાનો સહારો લઈને મન શાંત કરું છું. કદાચ તમને પણ એ ઉપયોગી થાય. વાર્તા કંઈક આમ છે –

એક નાનાસુના રજવાડાના ગામધણીએ દશેરાની શોભાયાત્રામાં પહેરવા માટે વિશિષ્ટ રંગનો સાફો રંગવા ગામના રંગારાને હુકમ કર્યો અને સાથે સાથે તાકીદ પણ કરી જો જે ભુલ ન થાય, ગામમાં બીજા કોઈને ન હોય એવો સાફો રંગવાનો છે. રંગારાએ તો બીજા દિવસે અનોખા રંગનો સાફો દરબારની સામે હાજર કર્યો. દરબાર તો દશેરાની શોભાયાત્રામાં વાજતે ગાજતે ઘોડેસવાર થયા. ગામની પ્રજા પર ગર્વભરી નજર ફેરવતા ફેરવતા, લોકોની ‘ઘણી ખમ્મા બાપુને’ ને સ્વીકારતા જઈ રહ્યા હતા. એક શેરીના છેડે બાપુની નજર થંભી ગઈ. એક યુવાનના માથા પર પોતે પહેરેલા સાફાના રંગનો પણ કંઈક અલગ જ પ્રકારની ચમક ધરાવતો સાફો જોયો. બાપુએ તુરત જ પેલા રંગારા અને યુવકને જેલમાં નાખવાનો અને બીજા દિવસે દરબારમાં હાજર કરવા હુકમ કર્યો.

પોતાનાથી વધારે સારો સાફો બીજા માટે રંગનાર રંગારા અને એ સાફો પહેરનાર યુવક – બંનેને પોતાના હુકમનો અનાદર કરવા માટે આકરી સજા કરવાનો બાપુએ નિર્ણય લીધો. રંગારાએ બાપુને અરજ કરી – ‘બાપુ, મારી દિકરી મારા કરતા વધારે સારુ રંગકામ કરે છે, આથી આપનો સાફો એણે જ રંગ્યો છે. આપ એને બોલાવો તો સાચી વાત જાણવા મળશે.’

રંગારાની દિકરીને દરબારમાં હાજર કરવામાં આવી. એકજ રંગના બે સરખા સાફામાંથી પેલા યુવાનનો સાફો વધારે ચમકીલો લાગે છે તેની ચોખવટ કરવા બાપુએ ફરમાન કર્યું. રંગારાની દિકરીએ નિડર થઈને જવાબ આપ્યો – ‘ બાપુ આપનો સાફો રંગતી વખતે મને તેમાંથી મળનારી મજુરી – સરપાવનો વિચાર આવતો હતો, પણ આ યુવકને હું પ્રેમ કરું છું, તેનો સાફો રંગવામાં રંગ સાથે મારા પ્રેમનો રંગ પણ ભળેલો છે. એ મારા મનનો માણીગર છે એટલે જ એનો સાફો વધારે ચમકીલો છે.’

બાપુએ પણ પ્રેમની કદર કરી અને બધાને છોડી મુક્યા. કેટલાક મિત્રો એવી દલીલ પણ કરશે જ કે “યુવતિને પણ યુવાનનો પ્રેમ મેળવવા ‘અપેક્ષા’ હતી એથી એણે સારુ કામ કર્યું.” પણ મિત્રો ! અપેક્ષાના માપદંડ હોય છે, તેને પરિણામોમાં માપી શકાય છે, પણ પ્રેમના માપદંડ કયા ? પ્રેમને કઈ રીતે માપીશું ? મારા મતે તો તે એક અનુભુતિ છે જે શબ્દોથી કે અન્ય કોઈ પણ રીતે કદી પૂર્ણપણે વર્ણવી ન શકાય. વેલેન્ટાઈન ડે ના દિવસે લાલ ગુલાબના ફુલથી કરેલું પ્રેમપ્રદર્શન એ કદાચ પ્રેમ સંબંધની શરુઆતનો માપદંડ હોઈ શકે પણ પ્રેમની અનુભુતિ તો તેનાથી અલગ વસ્તુ જ છે.

આપણે કોઈપણ સંબંધને અપેક્ષા કે પ્રેમમાં વિભાજીત નહીં કરી શકીએ પણ એટલું તો જરુર કરી શકીએ કે કોઈ પણ સંબંધમાં પ્રેમના ધાગાઓની સંખ્યા વધારીને જીવનને ઉષ્માભર્યું બનાવીએ. આમ કરવામાં તમને દેખીતું નુકસાન લાગશે, જતું કરવું પડશે, અહમ ઘવાશે પણ પરિણમ તો સારું જ આવશે.

(ઉપરનું ચિત્ર એક બ્લોગરની પોસ્ટમાંથી સાભાર લીધેલ છે

http://scelfleah.blogspot.in/2010_06_01_archive.html)

Advertisements

5 comments on “સંબંધોમાં સમજણની ઉલઝન –

  1. Vinod R. Patel કહે છે:

    કુદરતે તમને કપાસ આપી દીધો છે કાપડ કેવું વણવું એ તમારા પર છે.

    બિલકુલ સાચી વાત છે .

    સંબંધના તાણા વાણા ગોઠવીને જીવનનું કાપડ વણવા માટે ખુબ ધીરજ જોઈએ .

    કોઈ તાણો કે વાણો તૂટી ન જાય એનું ધ્યાન રાખવું પડે નહિતર એ કાપડમાં બરકત ન રહે .

    રંગારાના ફેંટાનું ઉદાહરણ ગમ્યું .આ પોસ્ટના વિષયને ખુબ બંધ બેસતું છે .

    Like

  2. yuvrajjadeja કહે છે:

    દર વખતે એક થી એક ચડિયાતા ઉદાહરણ લઇ આવો છો અને સુંદર – સરળ ચિત્ર બનાવી ને સમજાવો છો – તમારી આ આગવી શૈલી મને બહુ પ્રિય છે.

    Like

  3. jagdish48 કહે છે:

    મારી ‘શૈલી’ આગવી જ છે ! 🙂

    Like

આપનું અમુલ્ય મંતવ્ય આપશો ?

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s